به کمبود هورمون انسولین برای تجزیه و کنترل قند در بدن مادر باردار دیابت بارداری گفته می شود. این بیماری شامل نوع یک و نوع دو می باشد که هر کدام علائم و درمان منحصر به خود را دارد. دیابت نوع یک از نوع بیماری های خود ایمنی است و برای فرد مبتلا باید روزانه به مقدار کافی انسولین تزریق شود. از جمله علائم آن میتوان به گرسنگی مکرر، تاری دید، خستگی مداوم، کاهش وزن، تشنگی بیش از حد و تکرر ادرار اشاره کرد. دیابت نوع دو بسیار رایج است و تقریبا ۹۰٪ از افراد به این نوع مبتلا هستند. از علائم آن میتوان به تشنگی و تکرر ادرار، گرسنگی، خستگی بیش از حد، و عفونت کلیه و مثانه اشاره کرد.

دلایل ابتلا به دیابت

دیابت یک بیماری بسیار مهم است که تمام افراد باید مراقب آن باشند. اما ابتلا به دیابت بارداری برای یک خانم باردار بسیار خطرناک است و باید سریعا تحت کنترل و درمان قرار گیرد. از جمله دلایل ابتلا به دیابت بارداری می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سن بالا؛ معمولا زنان بالای۳۰ سال بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری در دوران بارداری هستند.
  • چاقی؛ اگر شاخص BMA  یا توده ی بدنی عدد ۳۰ یا بالاتر از آن را نشان دهد احتمال دارد که فرد مبتلا به دیابت بارداری باشد.
  • ژنتیک و وراثت، اگر پدر و مادر یا خواهر و برادری مبتلا به دیابت نوع دو دارید احتمال ابتلا به دیابت بارداری در شما بیشتر است.
  • سابقه ی ابتلا به دیابت بارداری در بارداری های قبلی
  • نداشتن فعالیت بدنی کافی
  • خانم هایی که سابقه ی فشار خون دارند
  • سابقه ی به دنیا آوردن نوزاد مرده
  • سابقه ی به دنیا آوردن نوزاد ناقص

چگونه از ابتلا به دیابت در دوران بارداری مطلع شویم

برای پیشگیری از دیابت بارداری قبل از هرکاری بلافاصله بعد از بارداری سعی کنید از وزن دقیق خود آگاه باشید. و بعد در طول بارداری از افزایش وزن مجاز ماه به ماه توسط پزشک یا مرکز بهداشت آگاهی پیدا کنید. برای مثال شما باید بدانید وزن مجاز ماه چهارم از بارداری بنا بر وزن پیش از بارداری شما باید چقدر باشد. مسئله ی بعدی این است که دیابت بارداری در اکثر موارد علائم مشخصی ندارد. به همین دلیل در هفته ی ۲۴ تا ۲۸ بارداری باید آزمایش قند خون انجام شود

اگر به هر دلیلی در هفته های اولیه بارداری علائمی نظیر وجود قند در ادرار مشاهده شد پزشک مربوطه باید حتما مجددا در هفته ی ۲۴ تا ۲۸ آزمایش تست قند را تکرار نماید.

دیابت بارداری

 

تست تشخیص این بیماری

تست GTT  (تحمل گلوکز)

همانطور که گفته شد در هفته ۲۴ الی ۲۸ تست  برای تشخیص دیابت بارداری GTT انجام می گیرد. در این آزمایش فرد باید صبح ناشتا باشد. این به این معناست که شخص باید ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورد. به این تست اولیه که باید ناشتا انجام شود تست پایه می گویند. البته کسانی که داروی خاصی مصرف می کنند باید در خصوص دوز مصرفی و زمان مصرف دارو با پزشک خود مشورت کنند. بعد از انجام این تست به مادر باردار گفته می شود که صبحانه و یا یک نوشیدنی حاوی گلوکز مصرف نماید. و مجددا بعد از گذشت ۲ ساعت نمونه ی دیگری گرفته می شود. این عملیات برای تشخیص تنظیم قند خون در بدن انجام می شود. با انجام این آزمایش مشخص می شود که آیا بدن با دریافت میزان قابل توجهی گلوکز یا همان قند، قادر به تجزیه و تنظیم آن هست یا خیر؟ مدت زمان انتظار برای نتیجه ی این تست معمولا ۴۸ ساعت می باشد.

دانستن این طلب مهم است که برای خانم های بارداری که در بارداری های قبلی سابقه ی دیابت بارداری داشته اند این تست در حدود هفته ی ۱۵ الی ۱۸ گرفته می شود و در صورت نرمال بودن جواب آزمایش باید دوباره در هفته ی ۲۸ این آزمایش تکرار ش

دیابت بارداری

تست های تشخیصی دیگر

یکی دیگر از راه های تشخیص دیابت بارداری آزمایش ادرار است. در این آزمایش قند موجود در ادرار بررسی می شود. وجود قند در ادرار می تواند نشانه ی دیابت بارداری باشد. البته در خانم های باردار تغییرات هورمونی هم می تواند منجر به مثبت بودن این آزمایش شود. به نظر می رسد که تست ادرار راه ایمنی برای تشخیص دیابت بارداری نیست. بنابراین سعی کنید حتما تست تحمل گلوکز را انجام دهید. کسانی که احتمال ابتلا به دیابت بارداری را دارند و قند خون آنها در محدوده ی پر خطر است بهتر از یک دستگاه خانگی تست قند استفاده کنند و در صورت لزوم قند خون خود را بررسی کنند. بهتر است موضوع دیابت بارداری بسیار جدی گرفته شود چرا که عدم توجه کافی به آن می تواند برای جنین و مادر آسیب های جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد.

رژیم غذایی مناسب جهت درمان

کنترل قند خون

به طور کلی تغذیه در بارداری اهمیت ویژه ای دارد. حال اگر خانم باردار دچار دیابت بارداری هم شود این اهمیت دو چندان می شود. در این حالت قندی که در خون شماست( گلوکز) به دلیل پایین بودن سطح انسولین شکسته نمی شود و بنابراین ما با تجمع قند در خون مواجه هستیم که این بالا بودن قند در خون برای خانم باردار و جنین بسیار مضر است. با داشتن راهکارها و رژیم متناسب می توانیم دیابت بارداری  را تا حدی مدیریت کنیم.

مدیریت مصرف کربوهیدرات

کربوهیدرات ها به قندها، نشاسته ها و فیبرهای موجود در غلات و لبنیات، سبزیجات و میوه ها گفته می شود. قندها و نشاسته ها که شامل کربوهیدرات ها هستند برای دیابتی ها بسیار مضر هستند ولی دسته ی فیبرها به سلامت بدن کمک می کنند و بهتر است همراه با پروتئین های کم چرب مصرف شوند. پروتئین ها با افزایش احساس سیری و حفظ و ذخیره ی انرژی در افرادی که به دیابت بارداری مبتلا هستند کمک می کنند تا بدن کنترل بیشتری بر کنترل قند خون داشته باشد.

خوردن صبحانه کامل

معمولا سطح قند خون در صبح نوسانات بیشتری دارد. برای حفظ تعادل قند خون در دیابت بارداری باید صبحانه ای کامل و مقوی میل شود. این صبحانه باید شامل تخم مرغ، پنیر کم چرب، کره ی بادام زمینی و مغزها باشد و از مصرف کربوهیدرات هایی مثل انواع نان و غلات، شیر، میوه یا آبمیوه ها که قند ساده هستند و سریعا در بدن شکسته می شوند باید خودداری کرد.

عدم حذف وعده های غذایی

حفظ ثبات در رژیم غذایی و زمان صرف غذا به حفظ تعادل قند خون کمک می کند. اگر مواد غذایی مشخصی در زمان معینی در بدن توزیع شود، بدن شما راحت تر سطح قند خون را کنترل می کند. پس اگر طول بارداری دچار دیابت بارداری هستید سعی کنید رژیم غذایی منظم و به موقع داشته باشید تا به خود و جنین خود کمک کنید راحت تر این دوران را پشت سر بگذارید.

تقسیم حجم غذای مصرفی

به طور کلی یک خانم باردار به سطح انرژی بیشتری نیاز دارد تا نیازهای روزانه ی خود و جنینش را تامین کند.  اغلب خانم های باردار در این دوران بیشتر گرسنه می شوند. حال اگر یک خانم باردار دچار دیابت بارداری هم باشد برای رفع گرسنگی محدودیت هایی دارد. راهکار چیست؟ اینکه سعی کند حجم غذای مصرفی را در طول روز تقسیم کند و با استفاده از میان وعده هایی که توسط پزشک متخصص تعیین شده از گرسنگی جلوگیری کند و بعلاوه مواد مغذی را به بدن برساند. معمولا سه وعده غذای اصلی و دو تا چهار میان وعده برای افرادی که دیابت بارداری دارند مناسب است.

مصرف فیبرها

مادرانی که دیابت بارداری دارند باید در طول روز از سبزیجات تازه و سایر مواد غذایی پر فیبر به حد کافی استفاده کنند. این کار باعث می شود قند خون آنها بعد از وعده های غذایی بیش از حد بالا نرود.

کنترل مصرف قند

از مصرف غذا ها و نوشیدنی های قندی یا فرآوری شده مثل دسرها، سس ها، کیک و شیرینی، قند و شکر، نوشابه، چای های طعم دار شده، آبمیوه ها و … به شدت پرهیز کنید. چرا که اینها از دسته ی قند های ساده هستند و سریعا جذب می شوند. این مواد به شدت و سریع قند خون را بالا می برند و برای دیابت بارداری بسیار خطر آفرینند.

کاهش مصرف شیر

قند موجود در شیر لاکتوز نامیده می شود. لاکتوز هم جزء دسته ی قند های ساده است که سریعا شکسته و جذب می شود. اگرچه یک خانم باردار به کلسیم زیادی احتیاج دارد، ولی یک خانم باردار که دیابت بارداری دارد باید به جای مصرف شیر برای تامین کلسیم دنبال جایگزین دیگری باشد. مصرف شیر را در این دوران به حداقل برسانید.

عوارض این بیماری بر جنین

تولد نوزاد با وزن بالا

زنانی که دچار دیابت بارداری هستند نوزادانی با وزن بیش از ۴ کیلو به دنیا می آورند. به این عارضه ماکروزومی گفته می شود. یعنی تولد نوزاد بزرگ جثه. نوزادانی که مادران مبتلا به دیابت بارداری دارند قند زیادی را از طریق جفت دریافت کرده اند. پانکراس برای شکستن این حجم از قند انسولین بیشتری تولید می کند، این قند اضافی در بدن جنین به چربی تبدیل می شود. در نتیجه جنین بزرگ می شود.

تولد نوزاد زودرس

به دلیل رشد بیش از حد جنین در اثر دیابت بارداری ممکن است جنین پیش از موعد متولد شود. و یا حتی در برخی موارد به دلیل آسیب به مغز جین و یا بافت های بدن او، نوزاد ناقص و زود رس به دنیا آید.

افت شدید قند خون نوزاد

بدن نوزاد هنوز برای گلوکز بالایی که مادرش  به دلیل دیابت بارداری در دوران بارداری تولید می کرده انسولین بالایی ترشح می کند و مدتی طول می کشد تا تطبیق پیدا کند. پس مدت کوتاهی پس از تولد ممکن است قند خون نوزاد پایین باشد. پرستاران و پزشک حاضر در اتاق عمل  تست قند خون را از کف پاشنه ی نوزاد انجام می دهند. نوزاد بلافاصله بعد از تولد می تواند شیر بخورد و بدیهی است که بهتر است شیر مادر برای تغذیه ی او انتخاب شود چرا که شیر مادر سریعا از افت قند خون نوزاد جلوگیری می کند.

ابتلا به دیابت نوع دو در بزرگسالی

در برخی موارد مشاهده شده که عوارض دیابت بارداری مادر در بزرگسالی کودک بروز کرده و منجر شده که وی در سنین بالاتر در معرض ابتلا به دیابت نوع دو گردد.

دیابت بارداری و زایمان

به طور کلی زایمان برای مادرانی که اولین تجربه ی زایمان آنهاست همراه با ترس و اضطراب هست.  حال اگر مادری دچار دیابت بارداری هم بوده باشد این اضطراب برایش دو چندان می شود. طبق آمار بسیاری از مادران باردار مبتلا به دیابت بارداری توانسته اند بدون مشکل خاصی تحت نظر پزشک زایمان طبیعی داشته باشند. اما این احتمال وجود دارد که به دلیل درشت بودن نوزاد که ناشی از قند خون بالای مادر است پزشکان سزارین را برای برخی مادران توصیه کنن. چرا که به دلیل درشت بودن نوزاد ممکن است در حین زایمان طبیعی به شانه ها و ترقوه ی نوزاد آسیب برسد. در مواردی هم دیده شده که پزشکان مجبور به توصیه ی سزارین  به دلیل زایمان زودتر از موعد در مادران مبتلا به  دیابت بارداری شده اند.

آیا دیابت بارداری ممکن است پس از زایمان هم ادامه یابد؟

بله. اگر هر کدام از موارد زیر در مورد شما صحیح باشد احتمال بروز دیابت پس از زایمان هم برای شما وجود دارد.

ـ اگر دچار اضافه وزن بیش از حد باشید

-اگر دیابت بارداری شما در بارداری بسیار شدید بوده باشد

اولین گام برای مقابله با این مشکل کاهش وزن است.  برای این کار می توانید از یک متخصص تغذیه کمک بگیرید. با تغذیه ی سالم و با ورزش منظم تا حد زیادی می توانید از این عارضه جلوگیری کنید. موضوع بعدی این است که اگر نوزاد از شیر مادر تغذیه کند مادرش را از بسیاری از بیماری ها و مشکلات پس از زایمان در امان نگه می دارد.  تغذیه نوزاد با شیر مادر می تواند به طرز چشمگیری وزن مادر را کاهش دهد و از دیابت نوع دوم و بسیاری از مشکلات قلبی عروقی پیشگیری کند.

تجربه ی مادران مبتلا به این بیماری

در هفته ی ۱۶ متوجه شدم که قند خونم لب مرزه و دارم به دیابت بارداری مبتلا میشم. دکتر غدد بهم متفورمین داده و یه لیست تغذیه و اینکه حتما باید روزی یک ساعت پیاده روی کنم. وزنم هم در حال کم شدنه که این بهم کمک می کنه.

این مقاله توسط هیئت تحریریه مجله فروشگاه اینترنتی لباس بارداری و شیردهی آناندا برای مادران عزیز سرزمینمان به قلم درآمده و امید است با بهره گیری از این مطالب بتوان ازین بیماری پیشگیری و جهت درمان آن قدم های موثری برداشت.

 

 

 

 

 

 

.

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *